Ücretsiz staj, iş hayatına adım atmak isteyen gençler için önemli bir fırsat eşitsizliği yaratabiliyor. ABD’deki araştırmalar, kadınların erkeklere göre daha sık ücretsiz staj yaptığını gösteriyor. Üstelik staj deneyimi, işe girişte giderek daha fazla önem kazanıyor. Ancak ücret almadan çalışmak, herkesin karşılayabileceği bir seçenek değil.

Kadınların ücretli staj yapma oranı daha düşük

Journal of College Student Development dergisinde 2020’de yayımlanan bir araştırma, staj ücretlerinde cinsiyet farkı olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar Zilvinskis, Gillis ve Smith, ABD’deki 12 üniversiteden staj yapmış 2.410 son sınıf öğrencisinin verilerini inceledi. Sonuçlara göre erkeklerin yüzde 58’i stajları karşılığında ücret alırken kadınlarda bu oran yüzde 35’ti. Üstelik araştırmacılar, öğrencilerin eğitim alanlarını ve bireysel özelliklerini dikkate aldıklarında da farkın sürdüğünü belirledi.

Ancak çalışma, bu eşitsizliğin nedenini doğrudan kanıtlamıyor. Ayrıca bulgular, araştırmaya katılan üniversitelerle sınırlı.

Yeni bir araştırma ücretsiz staj farkını yeniden gösteriyor

ABD merkezli eğitim şirketi Sallie’nin 2026’da gerçekleştirdiği anket de benzer bir tablo ortaya koyuyor. Araştırmaya 18-25 yaşlarında 501 üniversite öğrencisi ve yeni mezun katıldı. Staj deneyimi bulunan kadınların yüzde 43’ü ücretsiz çalıştığını belirtti, erkeklerde ise bu oran yüzde 20’ydi. Bunun yanında ücretsiz veya düşük ücretli staj yapan kadınların yüzde 36’sı, masraflarını karşılamak için ek iş yaptığını, borçlandığını veya maddi destek aldığını bildirdi. Erkeklerde bu oran yüzde 28’di.

Bu bulgular, stajın yalnızca mesleki deneyim değil, ekonomik kaynak da gerektirebildiğini gösteriyor. Ancak Sallie’nin çalışması ticari bir anket. Ayrıca kadın ve erkek alt gruplarının büyüklükleri açıklanmadığı için sonuçları dikkatli değerlendirmek gerekiyor.

Gençler stajı kariyer için gerekli görüyor

Sallie’nin araştırmasında katılımcıların yüzde 74’ü, stajı artık bir avantajdan çok gereklilik olarak gördüğünü belirtti. Kadınlarda bu oran yüzde 77, erkeklerde yüzde 71’di. Üstelik kadınların yüzde 67’si, ücretsiz stajların maddi imkânı olan kişilere avantaj sağladığını düşünüyordu. Erkeklerde bu oran yüzde 58’di.

Bu veriler, gençlerin staja yüklediği önemi gösteriyor. Ancak işverenlerin stajı resmî bir işe alım şartı hâline getirdiği anlamına gelmiyor. Yine de ekonomik koşullar nedeniyle staj yapamamak, kariyer fırsatlarına erişimi zorlaştırabiliyor.

Staj deneyimi kariyer fırsatlarıyla ilişkilendiriliyor

Aynı ankette staj yapan kadınların yüzde 76’sı, deneyimlerinin kendilerine mesleki açıdan katkı sağladığını bildirdi. Bu katkılar arasında iş teklifi, mülakat, tavsiye ve profesyonel bağlantılar bulunuyordu. Erkeklerde aynı oran yüzde 66’ydı. Dolayısıyla stajın sunduğu fırsatlar önemli. Ancak bu fırsatlara ulaşmak için ücretsiz çalışmak zorunda kalmak, ekonomik eşitsizlikleri derinleştirebilir.

Üniversiteler ve işverenler ne yapabilir?

2020 tarihli akademik çalışmanın yazarları, staj ücretlerinde şeffaflığı artırmayı öneriyor. Buna göre üniversiteler, öğrencilerin staj deneyimlerini ve ücretlerini cinsiyete göre inceleyebilir. Ayrıca kariyer danışmanlarına toplumsal cinsiyet önyargıları konusunda eğitim verebilir. Yazarlar ayrıca işverenlerle farkındalık çalışması yapmayı öneriyor.

Çünkü kariyerin ilk basamağı, yalnızca ücretsiz çalışmayı karşılayabilenlere açık olmamalı. Staj fırsatlarının niteliği kadar bu fırsatlara kimlerin erişebildiği de önemli.

Kaynaklar

  1. Zilvinskis, J., Gillis, J. ve Smith, K. K. (2020). Unpaid versus paid internships: Group membership makes the difference. Journal of College Student Development, 61(4), 510-516. DOI: 10.1353/csd.2020.0042.
  2. Barth, C. (4 Kasım 2026). Gen Z women more than twice as likely as men to work unpaid internships, study finds. The Business Journals. Sallie’nin 2026 tarihli ticari anketini aktaran haber.