Türkiye’de doğum yapan kadınların işgücü piyasasıyla ilişkisini ilk kez geniş kapsamlı resmi veriler ortaya koyuyor. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile UNFPA iş birliğiyle hazırlanan rapor, 2016-2025 döneminde doğum yapan yaklaşık 1,4 milyon kadının idari verilerini inceliyor. Böylece çalışma, bu ölçekte yapılan ilk resmi analiz olma özelliği taşıyor.
İşten ayrılma nasıl artıyor?
Rapora göre doğumdan sonraki ilk ayda kadınların yüzde 3,7’si işten ayrılıyor. Bu oran altıncı ayda yüzde 39,9’a, birinci yılın sonunda ise yüzde 56,5’e ulaşıyor.
Bu tablo tek seferlik bir kopuşu değil, zaman içinde artan bir çıkışı gösteriyor.
Bakım yükünün büyük ölçüde kadınların üzerinde olması, iş ve aile yaşamını dengeleme zorluğu, sınırlı esnek çalışma imkânları ve kreş hizmetlerine erişim eksikliği bu süreci belirleyen başlıca faktörler arasında yer alıyor.
Firma büyüklüğü neden önemli?
Doğum sonrası istihdamda kalma oranı, çalışılan firmanın büyüklüğüne göre değişiyor.
Büyük ölçekli firmalarda işten ayrılma oranı yüzde 15 seviyesinde kalıyor. Küçük ölçekli firmalarda ise bu oran yüzde 43’e çıkıyor.
Sektörler arasında da belirgin fark var. Eğitim ve sağlık gibi daha düzenli çalışma saatlerine sahip alanlarda oranlar daha düşük. Buna karşılık vardiyalı çalışma gerektiren sanayi ve hizmet sektörlerinde işten ayrılma daha yaygın.
İşe dönüş mümkün ama koşullar değişiyor
İşten ayrılan kadınların yüzde 64,33’ü kayıtlı istihdama geri dönüyor. Ortalama dönüş süresi 13,3 ay. Ancak geri dönüşün niteliği değişiyor. Kadınların yalnızca yüzde 15,9’u aynı iş yerine dönebiliyor. Aynı sektöre dönenlerin oranı yüzde 48,2, aynı mesleğe dönenlerin oranı ise yüzde 53,1.
Ücretlerde ise sınırlı artış görülüyor. Hem aynı firmaya hem de farklı firmalara dönüşlerde kazançlar, ayrılma öncesine kıyasla belirgin bir iyileşme göstermiyor.
Kamu maliyetine etkisi
Rapor, doğum sonrası işten ayrılmanın kamu maliyesine etkisini de hesaplıyor. 2016-2024 döneminde doğum sonrası kayıtlı istihdama dönmeyen 309 bin 581 kadın bulunuyor. Bu grubun yalnızca yarısı istihdamda kalsaydı, yaklaşık 797 milyar TL prim geliri ve 491 milyar TL gelir vergisi elde edilebilirdi.
Politika önerileri neye odaklanıyor?
Rapor, çözüm için birkaç temel alana işaret ediyor. Gelir güvencesi sağlayan ebeveyn izinleri, bakım sorumluluğunun daha dengeli paylaşılması, erişilebilir ve güvenilir kreş hizmetleri ile esnek ve güvenceli çalışma modelleri öne çıkıyor.
Ayrıca kadınların işe dönüşünü destekleyen eğitim programlarının yaygınlaştırılması öneriliyor.
Rapora bu linkten ulaşabilirsiniz.
