UNDP, toplumsal cinsiyet eşitliği stratejisi 2022-2025 döneminin son yıllık raporunu yayımladı. Rapor, dört yılda kadınların hizmetlere, finansmana, enerjiye ve kamusal yaşama erişimini bir araya getiriyor. Ancak UNDP yalnızca kaç kadına ulaştığına odaklanmıyor. Kuruluş, eşitsizliği üreten sistemleri değiştirmeyi stratejisinin merkezine koyduğunu belirtiyor. Vergi politikalarından bakım sistemlerine, adaletten iklim politikalarına kadar birçok alan bu yaklaşımın parçası.
Toplumsal cinsiyet eşitliği stratejisi dört yılda milyonlarca kadına ulaştı
UNDP’ye göre kuruluş ve ortakları, 2022-2025 döneminde 182 milyon kadının temel hizmetlere erişmesine katkı sağladı. Aynı dönemde 155 milyon kadın finansal hizmetlere ulaştı. Enerji alanında ise 46 ülkede 18 milyon kadın temiz ve uygun fiyatlı enerjiye erişti.
Siyasi katılım da stratejinin önemli alanlarından biri oldu. UNDP, dört yıllık dönemde 153 milyon kadının seçmen kaydına erişimini desteklediğini bildiriyor. Ayrıca 48 ülkede kadınların liderliğini ve eşit katılımını ilerletti.
Toplumsal cinsiyet eşitliği stratejisi yapısal değişime odaklandı
Raporun öne çıkan mesajı şu: Toplumsal cinsiyet eşitliği stratejisi, tekil müdahaleler yerine sistemleri dönüştürmeyi hedefliyor. Bu yaklaşım 2025’te ekonomi politikalarında da kendini gösterdi. UNDP’nin EQUANOMICS girişimi kapsamında 30 ülke, vergi ve maliye politikalarının kadınlar ve erkekler üzerindeki farklı etkilerini ölçen araçlar kullandı.
Aynı zamanda sosyal koruma ve bakım sistemleri de bu dönüşümün parçası oldu. UNDP, 46 ülkenin bu sistemleri güçlendirmesine destek verdi. Ayrıca bakım yükünü yeniden dağıtmayı amaçlayan reformlar 21 ülkeye ulaştı.
Şiddetle mücadelede destek verilen ülke sayısı arttı
Toplumsal cinsiyet eşitliği stratejisi kapsamında UNDP, 2025’te 66 ülkede toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadele eden yasa, politika ve hizmetleri destekledi. Bu sayı 2024’te 41’di. Bunun yanında kuruluş, 40 ülkede kadınların adalet hizmetlerine erişimini güçlendirmeye yönelik çalışmalar yürüttü.
Örneğin Zambiya’da UNDP’nin desteklediği hızlı mahkemeler, şiddet davalarının sonuçlanma süresini yıllardan haftalara indirdi. Rapora göre bu uygulama böylece adalete erişimi kolaylaştırdı. Üstelik mahkûmiyet oranlarının artmasına da katkı sağladı.
Eşitliğe karşı geri tepki de gündemde
İlerleme sürerken eşitliğe yönelik direnç de güçleniyor. UNDP raporu, UN Women ve UN DESA’nın 2024 verilerine atıfla hükümetlerin dörtte birinin geri tepki bildirdiğine dikkat çekiyor.
Bu ortamda UNDP yeni araçlar da geliştirdi. Kuruluş, dijital teknolojilerden ve yapay zekadan yararlanan bir erken uyarı sistemini üç ülkede pilot olarak uyguladı. Sistem, yasal geri adımlar, bütçe kesintileri ve artan şiddet gibi riskleri daha erken belirlemeyi amaçlıyor. Ayrıca yerel aktörlerin ortak hareket etmesini destekliyor.
Yeni toplumsal cinsiyet eşitliği stratejisi 2026-2029 dönemini kapsayacak
UNDP şimdi yeni bir döneme hazırlanıyor. Yeni strateji için 110’dan fazla ülke ofisi ile 3 bin iç ve dış paydaş görüş bildirdi.
İstişareler yalnızca neyin sürmesi gerektiğine odaklanmadı. Paydaşlar, ölçeklenme planı olmayan küçük pilotlardan, aşırı raporlamadan, genel eğitimlerden ve birbirinden kopuk çalışma yapılarından uzaklaşılması gerektiğini de vurguladı.
Bununla birlikte yeni strateji, önceki dönemin temel yaklaşımını sürdürecek. UNDP, eşitsizliği üreten sistemleri ve güç yapılarını dönüştürmeyi odağında tutacağını belirtiyor.
Dolayısıyla 2022-2025 bilançosu yalnızca ulaşılan kişi sayılarını göstermiyor. Rapor, toplumsal cinsiyet eşitliğinin kamu bütçelerinden bakım sistemlerine, adalet mekanizmalarından kamu kurumlarına kadar birçok alanda birlikte ele alınması gerektiğini ortaya koyuyor.
Kaynak:
https://www.undp.org/publications/undp-gender-equality-strategy-2022-2025-2025-annual-report
