15 Ekim Dünya Kadın Çiftçiler Günü, kadınların tarımsal üretimdeki emeğini görünür kılıyor. Ancak kadın çiftçilerin karşılaştığı sorunlar, üretime katkıları kadar gündeme gelmiyor. Düşük gelir, sosyal güvence eksikliği ve bakım sorumlulukları, bu sorunların başında geliyor.

SKD Türkiye öncülüğünde, Alarko Holding’in proje liderliğinde hazırlanan Tarımda Kadın ve Genç İstihdamının Güçlendirilmesi raporu, Aralık 2025’te yayımlandı. Rapor, tarımdaki çalışma koşullarına ilişkin önemli veriler sunuyor. Ayrıca kadınların ve gençlerin ihtiyaçlarını inceliyor.

Araştırma, farklı illerden 349 kişinin yanıt verdiği bir ankete dayanıyor. Katılımcıların yüzde 60’ı kadın, yüzde 40’ı erkek. Araştırma, tarımda istihdamın yanı sıra ücretleri, sosyal hakları ve çalışma koşullarını da ele almak gerektiğini gösteriyor.

Kadın çiftçiler tarımda hangi sorunlarla karşılaşıyor?

Rapora göre tarımda çalışan kadınların önemli bir bölümü güvencesiz koşullarda çalışıyor. Özellikle ücretsiz aile işçiliği ve kayıt dışı istihdam, kadınların ekonomik bağımsızlığını sınırlıyor.

Araştırmanın yönetici mesajı, Türkiye’de yaklaşık 2,3 milyon kadının tarımda çalıştığını belirtiyor. Ancak üretime katılmak, her zaman düzenli gelir veya sosyal güvence anlamına gelmiyor.

Ankete yanıt verenlerin yüzde 70’ten fazlası, tarım sektöründeki ücretleri yetersiz buluyor. Üstelik katılımcıların yüzde 60’ı sosyal haklar konusundaki bilgisini yetersiz görüyor.

Bu bulgular, tarımda çalışanların iş fırsatlarının yanı sıra sosyal haklar konusunda da desteğe ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Sosyal güvenceye erişim ise tarımda daha sürdürülebilir çalışma koşullarının temel unsurlarından biri.

Kreş ve esnek çalışma ihtiyacı öne çıkıyor

Kadın çiftçiler için çalışmayı etkileyen konulardan biri de bakım sorumlulukları. Örneğin çocuk bakımına yönelik hizmetlerin sınırlı olması, üretime katılımı ve çalışma sürekliliğini zorlaştırabiliyor.

Araştırmada katılımcıların yüzde 57’si kreş ve gündüz bakım evi hizmetlerini öncelikli ihtiyaçlar arasında gösteriyor. Esnek çalışma imkânlarına ihtiyaç duyduğunu belirtenlerin oranı ise yüzde 66.

Bununla birlikte çalışma alanlarının fiziksel koşulları da önemli. Rapora göre katılımcıların yüzde 62’si, temel ihtiyaçlara yönelik fiziksel düzenlemeleri yetersiz buluyor. Hijyen, tuvalet ve emzirme alanları da iyileştirme bekleyen koşullar arasında yer alıyor.

Dolayısıyla tarımda çalışanlara destek, yalnızca finansal teşviklerle sınırlı kalamaz. Kreş, ulaşım, hijyen ve güvenli çalışma alanları da istihdam politikalarının parçası olmalı.

Tarımda kadınların eğitime erişimi neden önemli?

Tarım sektörü, iklim değişikliği ve teknolojik gelişmeler nedeniyle dönüşüyor. Bu süreçte kadınların yeni üretim yöntemlerine erişebilmesi önem kazanıyor.

Ancak araştırma, katılımcıların teknoloji kullanımı konusunda desteğe ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Teknoloji kullanımında kendisini oldukça veya çok yeterli bulanların oranı yalnızca yüzde 14,5.

Aynı şekilde eğitim talepleri de bu ihtiyacı doğruluyor. Eğitim sorusunu yanıtlayan 278 kişinin yüzde 59’u, sürdürülebilir tarım uygulamalarını ihtiyaç duyduğu eğitim alanları arasında gösteriyor. Bu, listedeki en yüksek oran. Girişimcilik ve iş kurma eğitimlerini isteyenlerin oranı ise yüzde 45.

Ayrıca katılımcıların yüzde 37’si modern teknolojiler konusunda eğitim talep ediyor. Aynı oranda katılımcı, iklim değişikliği ve tarım eğitimi istiyor.

Bu nedenle büyük merkezlerde eğitim vermek yeterli değil. Kadın çiftçilerin yaşadıkları bölgelerde uygulamalı eğitime ulaşabilmesi de gerekiyor.

Katılımcılar mevcut destekleri yeterli buluyor mu?

Araştırma, tarım politikalarına yönelik değerlendirmelerde de önemli eksikliklere işaret ediyor. Katılımcıların büyük çoğunluğu mevcut tarım politikalarının kadınları ve gençleri yeterince desteklemediğini düşünüyor.

Katılımcıların yüzde 63’ü ise özel sektörün sunduğu destekleri “hiç” ya da “az etkili” buluyor. Bu sonuç, desteklerin varlığı kadar etkisinin de önemli olduğunu gösteriyor.

Katılımcılar, kadın ve genç girişimciler için finansal desteği artırmayı öncelikli görüyor. Bu seçeneği işaretleyenlerin oranı yüzde 58. Eğitim ve rehberlik programlarını yaygınlaştırmak isteyenler ise yüzde 57.

Buna ek olarak katılımcıların yüzde 46’sı yeni iş birliği fırsatları talep ediyor. Kooperatifler, kamu kurumları ve özel sektör arasındaki bağlantılar bu açıdan önem taşıyor.

Kadın çiftçilerin güçlenmesi için neler değişmeli?

Rapor, sorunları belirlemekle kalmıyor. Üstelik tarımda kadınların ve gençlerin istihdamını güçlendirmek için çözüm önerileri de sunuyor.

Öneriler arasında kırsal bölgelerde eğitim olanaklarını artırmak öne çıkıyor. Bunun yanında rapor, kreş, ulaşım ve hijyen hizmetlerini geliştirmeyi öneriyor.

Finansal destekleri yaygınlaştırmak da önemli bir başlık. Rapor özellikle kadınların ve gençlerin girişimcilik fırsatlarına erişimini kolaylaştıracak mekanizmalar öneriyor.

Rapor ayrıca kooperatifleri ve dijital pazar yerlerini güçlendirmeyi öneriyor. Böylece üreticilerin ürünlerini daha geniş pazarlara ulaştırmasını hedefliyor.

Ancak bu adımların etkili olabilmesi için yerel ihtiyaçların dikkate alınması gerekiyor. Çünkü kadınların karşılaştığı engeller, yaşadıkları bölgeye ve çalışma koşullarına göre değişebiliyor.

Kadın çiftçiler günü yalnızca emeği kutlamakla sınırlı kalmamalı

15 Ekim Dünya Kadın Çiftçiler Günü, tarımda kadın emeğinin önemini hatırlatıyor. Ancak kadınların üretime katkısını görünür kılmak, karşılaştıkları eşitsizlikleri ortadan kaldırmıyor.

Alarko Holding ve SKD Türkiye’nin raporu, çalışma koşullarını iyileştirmek gerektiğini vurguluyor. Ücretler, sosyal haklar, bakım hizmetleri ve eğitim olanakları bu sürecin temel başlıklarını oluşturuyor.

Kadın çiftçiler için ekonomik güçlenme, üretime katılmakla tek başına gelmiyor. Emeklerinin karşılığını alabilmeleri ve güvenli koşullarda çalışabilmeleri de gerekiyor.

Bu nedenle politikaların kadın çiftçiler için günlük yaşamdaki engelleri azaltması önem taşıyor. Tarımda eşitlik, kadınların yalnızca üretimde yer almasıyla değil, üretimin koşullarını belirleyen kararlarda söz sahibi olmasıyla da güçlenebilir.

Kaynak

Alarko Holding ve SKD Türkiye. Tarımda Kadın ve Genç İstihdamının Güçlendirilmesi: Durum Analizi ve Öneriler. Aralık 2025.