BM Kadın Birimi’nin 2025 tarihli “Kadınların Sağlığına Dair Altı Rahatsız Edici Gerçek” çalışması önemli bir tespitle başlıyor: Kadınlar daha uzun yaşıyor, ancak daha sağlıklı yaşamıyor. Bu durum tesadüf değil. Kadınlar sağlık sistemine başvurduklarında çoğu zaman belirtilerinin ciddiye alınmadığını, yanlış değerlendirildiğini ya da geç teşhis edildiğini deneyimliyor. Bunun temel nedeni ise sağlık sisteminin uzun yıllar boyunca erkek bedeni merkez alınarak kurulmuş olması.

Bu tablo yalnızca tıbbi bir sorun değil. Aynı zamanda toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin sağlık alanındaki yansıması. Aşağıdaki başlıklar, bu yapısal sorunun farklı boyutlarını ortaya koyuyor.

  1. Jinekolojik muayene aletleri uzun süredir değişmiyor

Pelvik muayenede kullanılan spekulum, 19. yüzyıldan bu yana büyük ölçüde aynı kaldı. Tıpta pek çok alan hızla gelişirken bu alandaki araçların neredeyse değişmeden kalması dikkat çekici. Bu durum, kadınların deneyiminin uzun süre önceliklendirilmediğini gösteriyor.

Bugün bazı girişimler bu deneyimi daha konforlu hale getirmek için yeni tasarımlar geliştiriyor. Ancak bu yeniliklerin kamu sağlık sistemlerine yayılması sınırlı ve yavaş ilerliyor.

  1. Kadınlar daha uzun yaşıyor ama daha fazla sağlık sorunu yaşıyor

Veriler, kadınların erkeklerden ortalama 5,4 yıl daha uzun yaşadığını gösteriyor. Buna rağmen bu sürenin önemli bir kısmı sağlık sorunlarıyla geçiyor. Kronik ağrılar, yorgunluk ve yanlış teşhisler bu sürecin önemli bir parçası.

Bu durum, yaşam süresinin tek başına yeterli bir gösterge olmadığını ortaya koyuyor. Kadınlar daha uzun yaşıyor olabilir, ancak bu süre her zaman sağlıklı bir yaşam anlamına gelmiyor.

  1. Kadın sağlığına yönelik araştırmalar sınırlı kalıyor

Kadınları doğrudan etkileyen sağlık sorunları, araştırma ve kaynak dağılımı açısından hâlâ yeterince öncelik almıyor. Örneğin premenstrüel sendrom (PMS) geniş bir kesimi etkilerken, bu alandaki bilimsel çalışmaların ve yatırımların sınırlı kaldığı görülüyor.

Buna karşılık daha dar bir grubu etkileyen bazı erkek sağlığı konularının daha fazla araştırma odağına sahip olması, sağlık sistemindeki önceliklerin nasıl belirlendiğini gösteriyor.

  1. Teşhis süreçleri uzun ve belirsiz olabiliyor

Endometriozis dünya genelinde milyonlarca kadını etkileyen yaygın bir hastalık. Buna rağmen teşhis süresi çoğu zaman yıllar alıyor. Bu süreçte kadınlar kronik ağrıyla yaşamaya devam ediyor ve çoğu zaman belirtileri yeterince ciddiye alınmıyor.

Teşhisteki bu gecikme, yalnızca tıbbi bir sorun değil. Aynı zamanda kadınların sağlık deneyiminin sistem içinde nasıl değerlendirildiğiyle ilgili.

  1. Klinik araştırmalarda kadınların temsili tarihsel olarak sınırlı kaldı

1993 yılına kadar kadınlar klinik araştırmalara büyük ölçüde dahil edilmedi. Bu nedenle pek çok ilaç ve tedavi yöntemi erkek biyolojisi temel alınarak geliştirildi. Bu durum, kadınlarda ortaya çıkan yan etkilerin ve farklı belirtilerin yeterince anlaşılmamasına yol açtı.

Bugün bu yaklaşım değişmeye başlasa da geçmişteki eksikliklerin etkisi hâlâ devam ediyor. Ayrıca benzer bir risk, günümüzde veri setlerine dayalı çalışan yapay zekâ sistemlerinde de yeniden ortaya çıkıyor.

  1. Hastalık belirtileri her zaman aynı şekilde görünmüyor

Kalp hastalıkları kadınlarda önemli bir ölüm nedeni olmasına rağmen, bu hastalıklara ilişkin “klasik” belirtiler çoğunlukla erkekler üzerinden tanımlandı. Bu nedenle kadınlarda ortaya çıkan farklı belirtiler çoğu zaman yeterince tanınmıyor.

Bu durum, kadınların teşhis ve tedaviye daha geç ulaşmasına neden olabiliyor. Sağlık sisteminde kullanılan standartların herkesi kapsamadığı durumlarda ciddi sonuçlar ortaya çıkabiliyor.

Sorun tekil değil, sistematik

Bu başlıklar, birbirinden bağımsız sorunlar değil. Aynı yapısal sorunun farklı yansımaları. Kadınların sağlık deneyimi, uzun yıllar boyunca sistematik olarak ikinci planda kaldı.

Bu nedenle çözüm yalnızca yeni tedaviler geliştirmek değil. Aynı zamanda araştırma önceliklerini, veri üretimini ve sağlık sisteminin yaklaşımını yeniden düşünmek gerekiyor.

Sağlık bir insan hakkı. Ancak mevcut sistem bu hakkı herkes için eşit şekilde sunmuyor.

Orijinal makaleyi bu linkten okuyabilirsiniz.