Cinsiyet eşitliğinde ilerleme var. Ancak dünya hâlâ eşitliğe ulaşmaktan oldukça uzak.

Dünya Ekonomik Forumu’nun 2025 Küresel Cinsiyet Uçurumu Raporu’na göre dünya, cinsiyet uçurumunun yüzde 68,8’ini kapattı. Bu oran, pandemi sonrasındaki en güçlü yıllık ilerlemeye işaret ediyor. Buna rağmen mevcut hız değişmezse tam eşitlik için 123 yıl daha gerekiyor.

Bu tablo ilk bakışta karamsar görünebilir. Oysa ülkeler arasındaki farklar, ilerlemenin kendiliğinden gerçekleşmediğini gösteriyor. Nitekim yasal düzenlemeler, siyasi temsil ve ölçülebilir hedefler süreci hızlandırabiliyor.

Son yılların örnekleri, hangi politikaların sonuç üretebildiğine dair önemli ipuçları sunuyor.

İzlanda 16 yıldır zirvede

İzlanda, Dünya Ekonomik Forumu’nun 2025 sıralamasında bir kez daha ilk sırada yer aldı. Ülke 16 yıldır kesintisiz olarak listenin zirvesinde bulunuyor.

İzlanda, 2025 itibarıyla cinsiyet uçurumunun yüzde 92,6’sını kapattı. Ayrıca yüzde 90 eşiğini aşan tek ülke olmayı sürdürüyor.

Ülkenin başarısı tek bir politikaya dayanmıyor. Dolayısıyla siyasi temsil, ekonomik katılım ve aile politikaları birbirini destekleyen bir sistem oluşturuyor.

Sonuçlar siyasi alanda özellikle dikkat çekiyor. Nitekim Dünya Ekonomik Forumu, İzlanda’nın siyasi güçlenme alanındaki eşitlik düzeyini yüzde 95,4 olarak hesaplıyor. Böylece ülke bu alanda da dünya sıralamasının ilk sırasında yer alıyor.

İzlanda örneği önemli bir noktayı gösteriyor. Cinsiyet eşitliğinde kalıcı ilerleme, tek seferlik uygulamalardan çok uzun vadeli politikalarla güçleniyor.

Finlandiya ekonomik eşitlikte ilerliyor

Finlandiya, 2025 Küresel Cinsiyet Uçurumu Endeksi’nde ikinci sırada yer aldı. Ülke cinsiyet uçurumunun yüzde 87,9’unu kapatmış durumda.

Özellikle ekonomik göstergelerde uzun vadeli bir değişim görülüyor. Yasa yapıcılar, üst düzey yetkililer ve yöneticiler arasındaki eşitlik skoru 2006’da yüzde 38,9 düzeyindeydi. Bu oran 2025’te yüzde 62,4’e çıktı.

Ayrıca Finlandiya’da ücret eşitliği algısına ilişkin skor 2025’te yüzde 81,4 ile bugüne kadarki en yüksek seviyesine ulaştı.

Siyasi temsil de ülkenin güçlü olduğu alanlardan biri. Finlandiya, 2025 itibarıyla bakanlık düzeyinde tam cinsiyet eşitliğine ulaşan ülkeler arasında bulunuyor.

Dolayısıyla Finlandiya örneği yalnızca kadınların siyasetteki varlığıyla açıklanmıyor. Ekonomik karar mekanizmalarındaki temsil de zaman içinde güçleniyor.

Ruanda parlamentoda dünya lideri

Cinsiyet eşitliğinde güçlü örnekler yalnızca Avrupa’dan çıkmıyor.

Ruanda Temsilciler Meclisi’nde milletvekillerinin yüzde 63,75’ini kadınlar oluşturuyor. Bu oran ülkeyi kadınların parlamentodaki temsili açısından dünya lideri yapıyor.

UN Women’ın 2026 verileri de Ruanda’daki kadın temsilini yaklaşık yüzde 64 olarak gösteriyor. Oysa dünya genelinde parlamenterlerin yalnızca yüzde 27,5’i kadın.

Aradaki fark oldukça büyük.

Ancak Ruanda örneği başka bir gerçeği de hatırlatıyor. Parlamentodaki yüksek kadın temsili, hayatın bütün alanlarında tam eşitlik anlamına gelmiyor. Nitekim siyasi temsil önemli bir gösterge olsa da ekonomik fırsatlar, sağlık, eğitim ve haklar da eşitliğin parçaları.

Bu nedenle temsil güçlü bir başlangıç noktası oluşturuyor. Fakat tek başına yeterli olmuyor.

Avrupa Birliği şirket yönetiminde çıtayı yükseltti

Son yılların en önemli değişimlerinden biri şirket yönetiminde yaşanıyor.

Avrupa Birliği’nin yönetim kurullarında cinsiyet dengesi düzenlemesi, büyük ve borsada işlem gören şirketler için somut hedefler getiriyor.

30 Haziran 2026 itibarıyla şirketlerin, yeterince temsil edilmeyen cinsiyet için icracı olmayan yönetim kurulu üyeliklerinde en az yüzde 40 hedefine ulaşması gerekiyor. Ülkeler bunun yerine tüm yönetici pozisyonlarında en az yüzde 33 hedefini uygulayabiliyor.

Düzenleme yalnızca sayısal bir hedef koymuyor. Hedeflerin altında kalan şirketlerin açık, cinsiyet açısından tarafsız ve önceden belirlenmiş seçim kriterleri kullanması gerekiyor. Eşit nitelikte iki aday söz konusu olduğunda düzenleme yeterince temsil edilmeyen cinsiyetten adayı öne koyuyor.

Böylece Avrupa Birliği, şirketlerin gönüllü hedeflerinin ötesine geçen ortak bir yasal çerçeve oluşturuyor.

Siyasi temsilde ilerleme hâlâ sınırlı

Başarılı ülke örnekleri küresel tablonun tamamını yansıtmıyor.

UN Women’ın 1 Ocak 2026 verilerine göre kadınlar yalnızca 28 ülkede devlet veya hükümet başkanı olarak görev yapıyor. Öte yandan dünya genelindeki bakanların yalnızca yüzde 22,4’ünü kadınlar oluşturuyor.

Parlamentolarda da eşitlik henüz istisna.

2026 itibarıyla yalnızca yedi ülkede parlamentonun tek veya alt kanadındaki kadın oranı yüzde 50’ye ulaşmış durumda. Ruanda yüzde 64 ile ilk sırada yer alıyor. Küba yüzde 57, Nikaragua yüzde 55 ve Bolivya yüzde 51 ile onu izliyor.

Bu nedenle birkaç öncü ülkenin başarısını küresel ilerleme olarak değerlendirmek yanıltıcı olur. Nitekim dünya genelinde karar alma mekanizmaları hâlâ büyük ölçüde erkeklerin ağırlığında.

Son 10 yıl bize ne gösteriyor?

Cinsiyet eşitliğinde ilerleme doğrusal bir çizgide gerçekleşmiyor. Bazı ülkeler hızlanırken bazı alanlarda kazanımlar duruyor ya da geriliyor.

Buna rağmen başarılı örnekler ortak noktalar taşıyor.

Ülkeler ölçülebilir hedefler koyuyor. Siyasi ve ekonomik karar mekanizmalarında temsili takip ediyor. Şirketlerden sonuçlarını açıklamalarını istiyor. Gerektiğinde gönüllü hedeflerin yerine yasal düzenlemeler getiriyor.

İzlanda uzun vadeli ve bütüncül politikaların etkisini gösteriyor. Finlandiya ekonomik ve siyasi katılımın birlikte ilerleyebileceğini ortaya koyuyor. Ruanda siyasi temsilde güçlü mekanizmaların kısa sürede büyük fark yarattığını kanıtlıyor. Avrupa Birliği ise şirket yönetiminde ölçülebilir hedefleri ortak bir yasal zemine taşıyor.

Küresel cinsiyet uçurumu ise yalnızca yüzde 68,8 kapanmış durumda. Yapılacak çok şey var.

İlerleme mümkün, ancak hız yeterli değil

Son 10 yılın en önemli dersi, cinsiyet eşitliğinin kendiliğinden gerçekleşmediği.

Ülkeler ve kurumlar açık hedefler koyduğunda ilerleme hızlanabiliyor. Yasal güvenceler ve düzenli veri takibi de bu değişimin kalıcı olmasını destekliyor.

Dünya bugün tam eşitlikten hâlâ 123 yıl uzakta. Ancak bu sayı değişmez bir kader değil. Çünkü bu tahmin, mevcut ilerleme hızının devam edeceği varsayımına dayanıyor.

Son yılların başarılı örnekleri başka bir ihtimali gösteriyor: Politikalar değiştiğinde ilerlemenin hızı da değişebiliyor.

Kaynaklar

World Economic Forum. (2025). Global Gender Gap Report 2025.
UN Women. (2026). Facts and figures: Women’s leadership and political participation.Inter-Parliamentary Union. (2026). Rwanda: Women in parliament.
European Union. (2022, 2026 hedefleri). Directive (EU) 2022/2381 on improving the gender balance among directors of listed companies.
European Commission. Gender balance in corporate boards.